In het kort
Een centimorgan (afgekort als cM) is een maatrekening die biologen gebruiken in de genetica.
Een centimorgan (afgekort als cM) is een maatrekening die biologen gebruiken in de genetica. Het zegt niets over de precieze afstand in millimeters of micrometers, maar het meet de kans dat twee eigenschappen samen worden overgeërfd.
Hier is de eenvoudige uitleg in stapjes:
1. Wat meten we ermee?
Je DNA zit verpakt in chromosomen. Als cellen zich delen om eicellen of zaadcellen te maken, wisselen chromosomen stukjes met elkaar uit. Dit heet recombinatie.
Liggen twee genen (eigenschappen) heel dicht bij elkaar op het chromosoom? Dan is de kans klein dat ze uit elkaar worden getrokken. Ze worden bijna altijd samen doorgegeven aan een kind (bijvoorbeeld: rood haar en sproeten).
Liggen twee genen ver uit elkaar? Dan is de kans groot dat het chromosoom precies daartussen breekt en de eigenschappen los van elkaar worden doorgegeven.
2. De definitie
1 centimorgan betekent dat er 1% kans is dat twee genen door recombinatie van elkaar worden gescheiden in één generatie.
1 cM = De genen liggen heel dicht bij elkaar (slechts 1% kans dat ze splitsen).
50 cM = De genen liggen zo ver uit elkaar dat ze volledig onafhankelijk van elkaar overerven (50% kans, alsof je kop of munt gooit).
3. Waarom is het handig?
Wetenschappers gebruiken centimorgans om een genetische kaart te maken. Zo kunnen ze zien in welke volgorde genen op een chromosoom liggen.
Tegenwoordig hoor je de term ook vaak bij DNA-testen voor stamboomonderzoek (zoals MyHeritage of Ancestry). Als jij en een vreemde veel "cM" aan DNA delen, betekent dit dat jullie grote stukken exact hetzelfde DNA hebben geërfd van een gedeelde voorouder. Hoe hoger het aantal centimorgans dat je deelt, hoe korter geleden die voorouder leefde (en hoe nauwer jullie dus verwant zijn).
Globale richtlijnen
Identieke tweeling: ~3.500 cM (bijna 100% gedeeld DNA)
Ouder / kind: ~3.500 cM
Broer of zus: gemiddeld ~2.600 cM
Grootouder of kleinkind: gemiddeld ~1.700 cM
Oom, tante, neef of nicht (eerste graad): gemiddeld ~850–1.200 cM
Volle neef of nicht (tweede graad): gemiddeld ~200–650 cM
Verre verwant: onder de 100 cM
Belangrijk: centimorgans zijn gemiddelden. Er is veel variatie, dus het exacte label (“derde neef”) is altijd een schatting. Combineer matches altijd met stamboomonderzoek voor betrouwbare conclusies.
De eenheid is trouwens vernoemd naar Thomas Hunt Morgan, een beroemde Amerikaanse geneticus die veel onderzoek deed naar erfelijkheid bij fruitvliegjes.